قطعه پس سری مغز

لوب پس سری (Occipital) بخشی از مغز انسان است که مسئول تفسیر اطلاعات از چشم ها و تبدیل آن به دنیایی است که فرد آن را می بیند. لوب اکسیپیتال چهار بخش مختلف دارد که هر کدام وظایف بینایی متفاوتی را بر عهده دارند. اختلال در لوب اکسیپیتال ممکن است باعث اختلال در بینایی یا خود مغز شود. همچنین ممکن است بین لوب اکسیپیتال و شرایطی مانند صرع ارتباطی وجود داشته باشد.

هر یک از نیمکره‌های مغز شامل یک قشر بینایی هستند. قشر بینایی در نیمکره چپ پیام‌ها را از میدان بینایی سمت راست دریافت می‌کند و قشر بینایی در نیمکره راست پیام‌هایی را از میدان بینایی چپ دریافت می‌کند.

لوب اکسیپیتال

لوب اکسیپیتال یکی از چهار جفت اصلی لوب مغزی در انسان است. لوب پس سری به این دلیل نامیده می شود که در زیر استخوان اکسیپیتال جمجمه قرار دارد. همچنین کوچکترین لوب است. در واقع دو لوب پس سری وجود دارد (یکی در هر نیمکره مغز)؛ شکاف مرکزی مغزی لوب ها را جدا می کند. لوب های پس سری در قسمت پشتی فوقانی مغز قرار دارند. آنها پشت لوب گیجگاهی و بالای مخچه می نشینند و توسط غشایی به نام تنتوریوم مخچه از مخچه جدا می شوند. سطح لوب اکسیپیتال مجموعه‌ای از چین‌هاست که شامل برجستگی‌هایی به نام شکنج و فرورفتگی‌هایی به نام سولسی، می‌شود. از آنجایی که هیچ ساختار منظمی برای لوب اکسیپیتال وجود ندارد، دانشمندان از این شکاف ها برای شناسایی ناحیه های لوب استفاده می کنند. لوب اکسیپیتال خود شامل بخش‌ها یا نواحی مختلفی است و هر یک از این بخش‌ها عملکردهای متفاوتی دارند. این شامل:

• اجسام ژنیکوله جانبی
• لینگولا
• قشر بینایی اولیه، معروف به منطقه ۱۷ یا v1
• قشر بینایی ثانویه، معروف به مناطق برودمن ۱۸ و ۱۹ یا v5، v4، v3، v2، که قشر بینایی اولیه را احاطه کرده است.
• جریان شکمی و پشتی داخلی

عملکرد قطعه پس سری

اگرچه علم مدرن چیزهای زیادی در مورد چگونگی آشکارسازی لوب پس سری از جهان بصری نشان داده است، محققان هنوز در حال یادگیری اطلاعات جدیدی در مورد لوب پس سری و نحوه عملکرد آن هستند. هیچ بخشی از مغز واقعا مستقل نیست و این شامل لوب پس سری نیز می شود. به عنوان مثال، لوب پس سری اطلاعات را از شبکیه چشم می گیرد و آن را به دنیای بینایی ترجمه می کند. به این ترتیب، به شدت به خود چشم ها متکی است. خود چشم ها نیز ماهیچه هایی دارند که نیاز به کنترل دارند. قشر حرکتی مغز مسئول این حرکات است، بنابراین در بینایی نیز نقش دارد.

به طور کلی، لوب اکسیپیتال با جنبه های بینایی سروکار دارد، از جمله:

• فاصله
• درک عمق
• تعیین رنگ
• تشخیص شی
• جنبش
• تشخیص چهره

انسان ها دارای ادراک دوچشمی هستند زیرا لوب های پس سری در هر دو نیمکره اطلاعات بصری را از هر دو شبکیه دریافت می کنند. دنیای بصری بسیار پیچیده است. به همین دلیل، فرآیند رمزگشایی این اطلاعات نیز بسیار پیچیده است. در بخش‌های زیر، بخش‌های مختلف لوب اکسیپیتال با جزئیات بیشتری مورد بحث قرار خواهد گرفت.

قشر بینایی اولیه

قشر بینایی اولیه به نام v1 اطلاعات را از شبکیه دریافت می کند. سپس اطلاعات مربوط به فضا، مکان، حرکت و رنگ اشیاء در میدان بینایی را تفسیر و انتقال می دهد. این کار را از طریق دو مسیر مختلف انجام می دهد: جریان شکمی و پشتی.

نظریه پردازش دوگانه جریان بینایی (Two-Stream Visual Processing Theory) بیان می‌کند که اطلاعات بصری از طریق دو مسیر اصلی در مغز پردازش می‌شود:

• جریان پشتی (Dorsal Stream): از قشر پس‌سری به قشر آهیانه‌ای گسترش می‌یابد و در پردازش اطلاعات مربوط به “کجا” (Where) و “چگونه” (How) نقش دارد. این جریان برای هدایت حرکات و تعامل با محیط اطراف ضروری است. جریان پشتی، اطلاعات مربوط به مکان یک جسم را به اشتراک می گذارد و آن را به لوب آهیانه می برد.
• جریان شکمی (Ventral Stream): از قشر پس‌سری به قشر گیجگاهی تحتانی گسترش می‌یابد و در پردازش اطلاعات مربوط به “چه” (What) نقش دارد. این جریان برای تشخیص اشیاء، چهره‌ها و سایر اطلاعات بصری پیچیده ضروری است.

آسیب به جریان شکمی منجر به آگنوزیا (Agnosia) می‌شود، که ناتوانی در تشخیص اشیاء، چهره‌ها و سایر محرک‌های بصری است. آسیب به جریان پشتی منجر به ناتوانی در هدایت حرکات دقیق بر اساس بینایی می شود.

جریان شکمی اطلاعات بینایی اولیه را به لوب گیجگاهی می برد، تا تفسیر شوند و به مغز کمک می کند تا به اشیاء در میدان دید معنی دهد. این به تشخیص شی کمک می کند و به آنچه که شخص می بیند آگاهی می دهد. شناسایی محرک های پیچیده بینایی و ترکیب کامل اشیا در این منطقه انجام می شود.

قشر بینایی ثانویه

قشر بینایی ثانویه، به نام منطقه v4، v3، v2، اطلاعات را از قشر بینایی اولیه دریافت می کند. ناحیه V4 در قشر بینایی مغز به طور مشخص در پردازش رنگ نقش دارد.

اجسام ژنیکوله جانبی

اجسام ژنیکوله جانبی بخشی از اطلاعات خام را از قسمت بیرونی شبکیه تا قشر بینایی می گیرند.

لینگولا

لینگولا اطلاعات کلی در مورد میدان دید را از نیمه داخلی شبکیه جمع آوری می کند. ترکیب اطلاعات از اجسام ژنیکوله جانبی و لینگولا به ایجاد آگاهی فضایی کمک می کند و به اطلاعات بصری عمق می بخشد.

سندرم بالینت

سندرم بالینت (Balint’s syndrome) یک اختلال عصبی-روان‌شناختی است که معمولاً پس از آسیب به نواحی پس‌سری-آهیانه‌ای (parieto-occipital) مغز رخ می‌دهد. این سندرم شامل مجموعه‌ای از علائم بینایی و توجهی می‌شود:

• آتاکسی بینایی (Visual ataxia): مشکل در هدایت حرکات چشم و دست به سمت محرک‌های بصری.
• بی‌ثباتی در خیرگی (Impaired gaze): مشکل در تغییر جهت نگاه به سمت محرک‌های مختلف.
• اختلال در توجه بینایی (Simultanagnosia): ناتوانی در درک چندین محرک بصری به طور همزمان.

منبع : مبانی نوروسایکولوژی انسان، برایان کولب، ایان ویشاو. مترجم: احمد علیپور، غلامرضا چلبیانلو