باکره بودن یا نبودن

بکارت یکی از مفاهیمی است که در طول تاریخ همواره میان زیست‌شناسی، اخلاق، فرهنگ، مذهب، روان‌شناسی و سیاست قرار داشته است. در نگاه نخست، ممکن است بکارت تنها به یک وضعیت جسمانی مربوط شود، اما بررسی عمیق‌تر نشان می‌دهد که معنای آن بسیار فراتر از بدن است. بکارت در بسیاری از جوامع تبدیل به نمادی از هویت، ارزش شخصی، کنترل بدن، تعلق خانوادگی و جایگاه اجتماعی شده است.

علوم مختلف هر کدام از زاویه‌ای متفاوت به این مفهوم نگاه می‌کنند. پزشکی درباره امکان یا عدم امکان تشخیص آن سخن می‌گوید، روان‌شناسی درباره تأثیر آن بر احساس ارزشمندی و هویت فرد مطالعه می‌کند، روان‌کاوی معنای ناخودآگاه آن را بررسی می‌کند و جامعه‌شناسی به نقش فرهنگ و قدرت اجتماعی در شکل‌گیری این مفهوم می‌پردازد.

دیدگاه پزشکی و زیست‌شناختی

از دیدگاه پزشکی، بکارت مفهومی پیچیده‌تر از آن چیزی است که در باور عمومی تصور می‌شود. پرده بکارت (Hymen) یک ساختار آناتومیک است که در افراد مختلف شکل، ضخامت و انعطاف متفاوتی دارد. وجود یا عدم وجود تغییر در آن نمی‌تواند به تنهایی سابقه رابطه جنسی فرد را مشخص کند.

بسیاری از سازمان‌های پزشکی معتبر تأکید کرده‌اند که معاینه پرده بکارت نمی‌تواند اثبات کند فرد رابطه جنسی داشته یا نداشته است. سازمان جهانی بهداشت نیز اعلام کرده است که «آزمایش بکارت» فاقد اعتبار علمی برای تعیین سابقه جنسی افراد است. از این منظر، باور رایج که «پرده بکارت مانند یک سند پزشکی درباره گذشته جنسی فرد عمل می‌کند» از نظر علمی درست نیست.

پرده بکارت یک ساختار بسیار متنوع از نظر شکل و انعطاف‌پذیری است و وضعیت آن نمی‌تواند به تنهایی سابقه فعالیت جنسی فرد را مشخص کند. بنابراین تصور سنتی رابطه جنسی = پارگی پرده بکارت، از نظر پزشکی دقیق نیست.

تا جایی که به علم فیزیولوژی مربوط می‌شود، پرده بکارت یک نوع پرده مخاطی است که مانند حلقه‌ای مدور در اطراف دهانه واژن قرار می‌گیرد. در این که فلسفه وجودی این پرده چیست، بیشتر استدلال‌ها مبتنی بر جلوگیری از ورود میکروب به اندام جنسی زنان است که هم به دلیل باز بودن و هم به دلیل نزدیک بودن به مجرای ادرار، در معرض آلودگی‌ها قرار دارد. اما آنچه باعث بحث‌انگیز شدن پرده‌ی بکارت شده، نه فلسفه وجودی آن بلکه استفاده‌ ایست که نظام مردسالار به منظور مالکیت بر بدن زن از آن می‌کند. از آنجا که این پرده اغلب در اولین رابطه جنسی کامل، پاره شده و در بیشتر موارد سبب بروز خونریزی می‌شود، عدم خونریزی در رابطه‌ای که قرار است اولین رابطه جنسی زن باشد، به نداشتن این پرده تعبیر می‌شود و نداشتن این پرده یعنی داشتن رابطه جنسی کامل قبل از این رابطه.

تمام بحث و جدل‌ها از همین‌جا آغاز می‌شود، یعنی از جایی که قرار است ثابت شود زنی که به بستر رفته، تاکنون رابطه جنسی نداشته و حالا به یکباره این تصور فرو می‌ریزد و مشخص می‌شود که دختر پیش از این بکارت را از دست داده است. این که پرده بکارت انواع و اقسام دارد و بعضی انواع آن اصولا هیچگاه پاره نمی‌شود و در نتیجه خونریزی هم به دنبال ندارد، در این گونه موارد اغلب بی‌فایده است. آن چیزی که اینجا حرف اول را می‌زند “باکره نبودن” زنی است که تصور می‌شد باکره است.

در بسیاری از فرهنگ‌ها باکرگی دختر ارتباطی تنگاتنگ با حیثیت شخصی و حتی خانوادگی دارد، به ویژه آن‌هایی که جوامع شرم نامیده می‌شوند، جوامعی که در آن‌ها از دست دادن باکرگی باعث شرم عمیق است. در برخی از کشورها تا اواخر قرن ۲۰ اگر مردی با زن که بکارت او را گرفته ازدواج نمی‌کرد، زن اجازه داشت از مرد تقاضای پول نماید. این پول در برخی از زبان‌ها «پول تاج گل» نامیده می‌شود.

در بسیاری از جوامع پیش از انقلاب جنسی که ارزش بالایی برای بکارت قائل بودند، فعالیت‌های جنسی بدون دخول واژنی رایج بوده است؛ به عنوان مثال، رابطه جنسی دهانی، رابطه جنسی مقعدی و استمنا متقابل. در سال ۱۹۹۹، مطالعه‌ای در مجله انجمن پزشکی آمریکا منتشر شد که به بررسی تعریف سکس بر اساس نظرسنجی از ۵۹۹ دانشجو از ۲۹ ایالت آمریکا در سال ۱۹۹۱ پرداخته بود. این بررسی نشان داد که نظر ۶۰ درصد بر این بود که سکس دهانی رابطه جنسی تلقی نمی‌شود.

حضور پرده واژینال اغلب نشانه‌ای از باکرگی است اما لزوماً این‌گونه نیست؛ چراکه ممکن است دخول بدون پارگی پرده واژینال انجام شود. از طرف دیگر با توجه به شکل پرده واژینال، ضخامت و پوشش فوق‌العاده متغیر آن، و بودن این پرده در محل ورود واژن، پرده واژینال ممکن است از طریق راه‌هایی علاوه بر فعالیت جنسی پاره شود. همچنین گفته می‌شود برخی زنان، فاقد پرده واژینال هستند.

برخی از جوانان برای حفظ پرده واژینال خود به روش‌های دیگر آمیزشی مثل سکس دهانی یا مقعدی روی می‌آورند و عمل‌های جراحی ترمیم پرده بکارت نیز اوضاع را پیچیده‌تر کرده‌ است. این جراحی‌ها هم برای زنان فعال جنسی که قصد بازگرداندن بکارت خود را دارند و هم برای زنان باکره‌ای که نگران هستند که پاره شدن پرده واژینال آن‌ها خون کافی برای اثبات باکرگی آن‌ها فراهم نکند، انجام می‌شود. در بسیاری از زنان چنان پرده واژینال نازک و آسیب‌پذیری دارند که به آسانی کشیده می‌شود یا اصلا از ابتدای تولد دارای سوراخ است. پرده واژینال از این دست، ممکن است در دوران کودکی پاره شود بدون اینکه شخص حتی از آن آگاهی پیدا کند.

این باور یعنی باکرگی تا زمان ازدواج، هرچند در بیشتر کشورهای دنیا دیگر جایگاهی ندارد، اما در کشورهای زیادی مردم همچنان به این سنت پای‌بندند و معتقدند که دختر تا قبل از ازدواج حق انجام عمل جنسی را ندارد؛ خواه ازدواج در ۲۰ سالگی باشد خواه در ۴۰ سالگی. ایران یکی از این کشورهاست. البته بهتر است در جمله قبل، واژه “برخی مناطق” را اضافه کنیم، چرا که آن چیزی که احتمالا در بیشتر نقاط ایران و به خصوص در شهرستان‌ها و مناطق دورافتاده نشان از “نجابت و پاکدامنی” دختران دارد، در برخی مناطق ایران به ضد خودش بدل شده و سمبلی است برای “کم‌تجربگی، خامی و گاه بی‌عرضگی” دختران.

بسیاری از اضطراب‌ها، ترس‌ها و تعارض‌های روانی درباره بکارت، بر اساس یک تصور نادرست شکل گرفته‌اند؛ یعنی این تصور که بدن می‌تواند مانند یک «سند اخلاقی» گذشته فرد را آشکار کند. از دیدگاه روان‌کاوی، چنین باورهایی می‌توانند باعث شکل‌گیری شرم بدنی (Body Shame)، ترس از طرد شدن و وابستگی هویت به یک ویژگی جسمانی شوند.

مزایا و معایب برقراری رابطه جنسی قبل از ازدواج

امروزه روابط دختر و پسر در بسیاری از کشورها به شدت رایج و مرسوم شده است به طوری که رابطه عاشقانه قبل از ازدواج یا رابطه جنسی قبل از ازدواج بین دختر و پسر از سنین پایین انجام می گیرد. در ایران نیز در سال های اخیر ارتباط بین دختر و پسر و در مواردی رابطه جنسی بین دوست دختر و دوست پسر افزایش پیدا کرده است. طبق آمار و گزارش مرکز پژوهش های مجلس جمهوری اسلامی ایران، بیش از ۷۵ درصد از دانش آموزان دختر و پسر در دوره متوسطه با جنس مخالف رابطه داشته اند.

همچنین در آماری که محمود گلزاری، معاون ساماندهی در امور جوانان وزارت ورزش و جوانان ارائه داده است، بیش از ۴۰ درصد از دانش آموزان ارتباط با جنس مخالف را از سنین پیش از ۱۴ سالگی آغاز کرده اند. همچنین طبق همین بررسی، ارتباط دانشجویان با جنس مخالف نسبت به ۳۰ سال پیش، بیش از ۳ برابر شده است. سن شروع رابطه جنسی نیز بین دختران و پسران به دوره راهنمایی کاهش پیدا کرده است. از سوی دیگر، در سال های اخیر آمار طلاق در ایران افزایش پیدا کرده است و بنا به گزارش های متعدد، نزدیک به نیمی از طلاق ها در ایران به دلیل مشکلات جنسی است.

ایجاد وسواس در انتخاب همسر به علت تنوع زیاد، بالا رفتن توقعات نسبت به همسر آینده و همچنین بدبینی و بی اعتمادی نسبت به جنس مخالف از دلایل افزایش طلاق در جوانان است.

در میان مردان ایرانی همچنان مسئله بکارت مسئله‌ای حل‌نشده است و این را می‌توان از آمار بالای جراحی‌های ترمیم پرده بکارت فهمید. بعید است مردان از این اختیاری که سنت برای “تمامیت‌خواهی در عشق” در اختیارشان قرار داده به راحتی دست بکشند. یکی از دلایل اصلی مقاومت جامعه سنتی در مقابل آزادی‌های زنان همین مسئله بکارت است. پدری که موافق نیست دخترش برای تحصیل خانه را ترک کند، دغدغه از دست رفتن بکارت را دارد. جامعه‌ای که دیوار بین زنان و مردان را در دانشگاه ایجاد می‌کند (تفکیک جنسیتی) به گونه‌ای ترس بر باد رفتن همین بکارت را دارد و زنانی که مدام در معرض خشونت هستند و آزادی‌هایشان محدود می‌شود هم گرفتار داشتن و نداشتن این پرده‌ی مسئله‌ساز هستند.