تکنیک مواجهه

مواجهه (Confrontation) به فرآیندی اطلاق می‌شود که در آن درمانگر، تناقضات و تضادهای مراجع را شناسایی کرده و آن را به شیوه‌ای حمایت‌گرانه و غیرتهاجمی به وی باز می‌گرداند. هدف این نیست که مراجع را گیر بیندازیم یا او را مقصر بدانیم، بلکه هدف، کمک به او برای دیدن جنبه‌هایی از خود است که ممکن است از آن‌ها غافل باشد یا آن‌ها را نادیده بگیرد.

انواع تضادهایی که با مواجهه شناسایی می‌شوند:

• تضاد بین آنچه مراجع می‌گوید و آنچه انجام می‌دهد: مثلاً فردی ادعا می‌کند که می‌خواهد روابط سالم‌تری داشته باشد، اما در عمل رفتارهایی را از خود نشان می‌دهد که باعث دوری دیگران می‌شود.
• تضاد بین دو گفته متناقض : مثلاً در یک جلسه می‌گوید “من به خودم اهمیت نمی‌دهم” و در جلسه دیگر می‌گوید “من همیشه سعی می‌کنم بهترین‌ها را برای خودم بخواهم.”
• تضاد بین کلام و زبان بدن: مثلاً فردی می‌گوید “من مشکلی ندارم” اما در عین حال دست به سینه ایستاده و نگاهش را می‌دزدد.
• تضاد بین ارزش‌ها و رفتارها: مثلاً فردی به صداقت اهمیت زیادی می‌دهد، اما در موقعیت‌هایی دروغ می‌گوید.
• تضاد بین ادعاها و شواهد: مثلاً فردی ادعا می‌کند که در موقعیت‌های اجتماعی بسیار اعتماد به نفس دارد، اما در عمل از صحبت کردن در جمع اجتناب می‌کند.

اجرای موفقیت‌آمیز مواجهه نیازمند مهارت و حساسیت بالایی است. درمانگر باید:

• ارتباط درمانی قوی برقرار کند: قبل از هرگونه مواجهه، باید یک رابطه مبتنی بر اعتماد و امنیت وجود داشته باشد. در غیر این صورت، مواجهه می‌تواند باعث طرد شدن یا مقاومت شدید مراجع شود.
• زمان‌بندی مناسب را انتخاب کند: مواجهه نباید خیلی زود و نه خیلی دیر در فرآیند درمان انجام شود.
• از زبان “من” استفاده کند : درمانگر باید به جای گفتن “شما متناقض هستید”، بگوید “من متوجه شدم که شما در یک موقعیت گفتید X، اما در موقعیت دیگری گفتید Y. من گیج شدم، آیا می‌توانید به من کمک کنید تا این را بفهمم؟” این رویکرد کمتر حالت اتهام دارد.
• نیت خیر را نشان دهد: درمانگر باید به وضوح نشان دهد که هدفش کمک به مراجع برای درک بهتر خودش است، نه قضاوت یا سرزنش او.
• همدلی را حفظ کند: حتی هنگام به چالش کشیدن مراجع، درمانگر باید همدلی خود را حفظ کند و درک کند که این تناقضات ممکن است ریشه در تجربیات گذشته یا اضطراب داشته باشند.

تفاوت مواجهه سازی (Exposure) با مواجهه (Confrontation)

مواجهه (Confrontation)

• هدف: شناسایی و بازتاب دادن تضادها، تناقضات، یا ناهماهنگی‌ها در افکار، احساسات، باورها، یا رفتارهای مراجع.
• تمرکز: بر روی ناهماهنگی‌ها درونی یا بین گفته‌ها و اعمال مراجع.
• کاربرد: برای افزایش خودآگاهی، کمک به مراجع برای دیدن جنبه‌های پنهان یا نادیده گرفته شده خود.
• مثال: درمانگر به مراجع اشاره می‌کند که او می‌گوید از روابط اجتماعی می‌ترسد، اما در عین حال همیشه در جمع‌های پر سر و صدا حضور دارد و فعال است.

مواجهه سازی (Exposure)

• هدف: کاهش ترس یا اضطراب نسبت به یک موقعیت، شیء، یا فکر خاص.
• تمرکز: بر روی مواجهه تدریجی و کنترل شده با محرک ترسناک به منظور کاهش واکنش ترس.
• کاربرد: عمدتاً در درمان اختلالات اضطرابی مانند فوبیاها، اختلال وسواس فکری-عملی (OCD)، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) و اضطراب اجتماعی.
• روش: معمولاً شامل ایجاد یک سلسله مراتب از موقعیت‌های ترسناک (از کمترین تا بیشترین ترس) و سپس قرار دادن مراجع در معرض تدریجی این موقعیت‌ها، در حالی که از تکنیک‌های آرام‌سازی برای مدیریت اضطراب استفاده می‌شود.
• مثال: فردی که ترس از ارتفاع دارد، ابتدا عکس‌های ارتفاع را می‌بیند، سپس به بالکن طبقه اول می‌رود، و به تدریج تا رفتن به طبقات بالاتر پیش می‌رود.

فن مواجهه (Confrontation) در زندگی فردی و شغلی

چند سال پیش شغل خوبی پیدا کردم و گمان می‌کردم در کارم موفق خواهم شد. اما واقعیت این است که کار مهمی به من سپرده نشد، چون من به جای انجام کاری که در آن تخصص داشتم، دائم در حال سرویس‌دهی به دیگران بودم، چای می‌ریختم و پای دستگاه کپی می‌ایستادم. اما به جای اعتراض یا مطرح کردن مشکل با رئیسم، آن را برای خودم نگه می‌داشتم. چند هفته بعد رئیسم با کمی پرخاش و سردرگمی پرسید: «خب چرا اعتراض نمی‌کنی؟»

اصلا خوشایند نیست که رئیس‌تان به ضعف شما اشاره کند و از شما بخواهد که اعتراض کنید یا حرف‌تان را صریح بیان کنید. همین مساله باعث شد تا به یاد بیاورم که چه تجربه‌های استرس‌زا و بدی داشته‌ام فقط به خاطر اینکه همیشه از تنش، رودررو شدن و درگیری ترسیده‌ام. باید اعتراف کنم که هنوز هم گاهی از مواجهه، اعتراض یا درگیری بر سر موضوع خاصی با دیگران می‌ترسم، با این حال توانسته‌ام بر خیلی از ترس‌هایم غلبه کنم. پیش از این می‌ترسیدم که به دوستم بگویم از چیزهای مورد علاقه‌اش متنفرم یا آنها اصلا برای من جالب نیستند. 

خیلی از ما صراحت و قاطعیت نداریم چون نمی‌خواهیم دیگران ما را خشن و پرخاشگر تصور کنند. صراحت داشتن در ما احساس گناه ایجاد می‌کند. در حالی که همه تلاش ما این است که رابطه خود را با محیط و آدم‌ها درست کنیم، رک بودن می‌تواند آسیب زننده باشد. این تصور اشتباه است چون تفاوت زیادی بین صراحت و پرخاشگری وجود دارد. شاید گاهی ابراز خواسته، علاقه و نیاز ما خوشایند دیگران نباشد اما واقعا چرا در این مورد باید به دیگران فکر کنیم و متوجه احساسات خودمان نباشیم؟ یک رابطه خوب نباید به خاطر ابراز وجود، مخالفت‌های گاه به گاه و بیان خواسته‌های متفاوت و اعتراض به شرایط خراب شود. اگر این اتفاق می‌افتد به این معناست که رابطه را درست تعریف نکرده‌ایم.

مواجهه با طرد شدن و شکست خوردن 

یکی از ترس‌های من برای مواجهه و رودر رو شدن با دیگران ترس از طرد شدن و شکست خوردن بود. کابوسم بود که رئیس یا همکارم ایده و فکرم را احمقانه بدانند و مخالفت آنها برای من به معنای شکست و طرد شدن بود. باید دیدگاهم را درباره مفهوم شکست تغییر می‌دادم و این کار را کردم. شما هم این جمله را شنیده‌اید که شکست لازمه پیروزی است. اما در عمل همه ما آن را ناکامی در موفقیت می‌دانیم. این جمله یکی از درست‌ترین جمله‌های کلیشه‌ای دنیاست. آیا من می‌توانم برنده باشم بدون اینکه هیچ چیز مرا به سوی آن هل بدهد؟

به جای گارد گرفتن درباره مفهوم شکست، آن را پذیرفتم. ترسم را کنار گذاشتم و حرف و نظرم را مطرح کردم. همین حالا شما ممکن است با نظر من مخالف باشید اما من ترسی ندارم. آن را بیان می‌کنم و به این فکر می‌کنم که مخالفت شما می‌تواند به من کمک کند تا من روی نظراتم کار کنم، آنها را بهبود بدهم و  بهتر فکر کنم.

ممکن است درباره مفهوم شکست و طرد شدن چیزهای زیادی خوانده باشید و نظرات جالبی داشته باشید، اما این چند نکته نیز حاصل تجربه من است:

• ۱ـ شکست را یکی از صدها اشتباهی که تاکنون داشته‌اید فرض کنید.
• ۲ـ در مواجهه با شکست‌ها کمی به محدودیت‌های زمانی، مکانی و جسمی‌تان فکر کنید و تصور انسان گناهکار را نداشته باشید.
• ۳ـ شکست را بپذیرید و فکر کنید که بار دیگر چطور بهتر عمل کنید.