دانشنامه روانشناسی مردمی
علیرضا نوربخش (مشاور بالینی)

سلسله مراتب لذت ها

در ذهن یک گرایش قوی به اصل لذت وجود دارد

سلسله مراتب لذت ها مطابق الگوی چهار لذت تایگر : ۱-لذت جسمانی ۲-لذت روانی ۳- لذت اجتماعی ۴- لذت ایده آل

سلسله مراتب لذت ها

لذت، طیف گسترده‌ای از حالات ذهنی است که انسان‌ها و حیوانات آن را به عنوان چیزی مثبت و با ارزش تجربه می‌کنند. لذت، شامل حالات ذهنی مشخصی چون شادی، خوشی، خلسه و رضامندی است.

سلسله مراتب لذت ها

سلسله مراتب لذت ها مطابق الگوی چهار لذت تایگر (Lionel Tiger) :

  1. لذت جسمانی (Physio-pleasure)
  2. لذت روانی (Psycho-pleasure)
  3. لذت اجتماعی (Socio-pleasure)
  4. لذت ایده آل (Ideo-pleasure)

لذت جسمانی حالتی درونی است که از لمس کردن، بو کردن، شنیدن و چشیدن چیزی ناشی می شود. این لذات با حواس پنج گانه ما در ارتباط هستند. لذت جسمی با بدن انسان و بازخورد مثبت اندام های حسی مرتبط است. مانند لذت سیگار کشیدن، لذت رابطه جنسی، لذت خوردن یک غذای خوشمزه، لذت کشین مواد مخدر، لذت خوردن الکل و ……

نام دیگر این نوع لذت، لذت لیمبیکی است؛ زیرا سیستم مغزی درگیر در این نوع لذت، سیستم لیمبیک است. این نوع لذت بسیار ساده است و بیشتر در طبقه فرودست جامعه وجود دارد. با افزایش محرومیت در یک جامعه این نوع لذت نیز بیشتر می شود. در مقابل این نوع لذت، لذت با برنامه ریزی و منظم(discipline) وجود دارد؛ مثلا فردی یک سال تلاش می کند و خویشتن داری می کند تا در کنکور موفق شود. در این نوع لذات، تجربه‌های لذت‌بخش با تجارب اجتماعی همچون تجربه احساس فخر، سرشناسی و خدمت در ارتباط هستند.

لذت های روانشناختی، لذت هایی است که ناشی از شناخت و فهمیدن و دانستن است. این لذات با عقل ما در ارتباط هستند. لذت بردن از علم و دانش و نظریه ها از این دسته هستند. در واقع این لذات از ما، انسان خردمند ساخت.

لذت های اجتماعی، لذت هایی است که ناشی از روابط با دیگران، افراد، گروه ها و کل جامعه است. لذت های ناشی از تعلق های اجتماعی و فعالیت های اجتماعی است. 

لذت های ایده آل، با ارزش ها و ایدئولوژی های مردم پیوند می خورند. این نوع لذات، از زیبایی شناسی تا ارزش های اخلاقی را شامل می شود. 

اصل لذت از نظر فروید

پست های مرتبط

فروید، هدف نهایی اصل لذت(Pleasure Principle) را اجتناب از درد یا تولید لذت می دانست. فرآیندهایی مانند گرسنگی یا نیاز جنسی در ذهن انسان مجموعه ای از تنش های فزاینده ای را بوجود می آورند. افزایش تنش با درد و رنج همراه است، در حالی که تخلیه ی هیجانی به لذت منجر می شود. در واقع درد و لذت(pleasure/unpleasure)، جدایی ناپذیرند. 

فروید اظهار می کند رانه مرگ از نیازهای زیستی هر جانداری جهت بازگشت به حالت اولیه خودش ناشی می شود. این رانه مرگ(غریزه تخریب گر) با رانه زندگی(اروس) که لیبیدو بخشی از آن است در تعارض است. هنگامی که در این تعارض رانه مرگ غلبه می یابد، عنصر تخریب گر ذهن مسلط می شود، همانگونه که در خودآزاری و دیگر آزاری اتفاق می افتد؛ از سوی دیگر هنگامی که رانه زندگی قدرتمند تر است، عنصر تخریب گر خنثی می شود و پرخاشگری در خدمت من(ego) قرار می گیرد.

در مقابل اصل لذت، اصل واقعیت(reality principle) قرار دارد که فرد را قادر می سازد تا ارضا شدن را به تأخیر بیندازد. 

همچنین ذهن ما تمایل به ثبات دارد. اصل ثبات(Principle of constancy) بر فرآیندهای روانی حکم رانی می کند، هدف آن ثابت نگاه داشتن مقدار هیجان موجود در روان انسان در پائین ترین حد ممکن است. 

در ذهن یک گرایش قوی به اصل لذت وجود دارد، ولی از سوی دیگر این گرایش با نیروها یا موقعیت های دیگری که در ذهن وجود دارند، در تضاد قرار می گیرد. اصل لذت و اجبار به تکرار رابطه ی نزدیکی با یکدیگر دارند. اجبار به تکرار، اصل لذت را باطل می کند. اجبار به تکرار باعث به خاطر آوردن تجاربی درد آور(Traumatic) از گذشته(کودکی) می شود، که هیچ گونه لذتی ندارند. 

منابع :

۴.۳ ۶ رای ها
رأی دهی به مقاله

* درود بر شما که با حمایت خود و دعوت دیگران به مطالعه مقالات سایت، به من انگیزه می دهید. لطفا در کامنت ها و مباحثات شرکت کنید و پرسشگر باشید. جهت مشاوره آنلاین یا حضوری با شماره ۰۹۳۵۵۷۵۸۳۵۸ در تلگرام هماهنگ نمایید. *

3 نظر
بازخورد (Feedback) های اینلاین
مشاهده همه دیدگاه ها
مجید ضرابی نژاد
۱۳۹۸/۰۶/۱۱ ۱۲:۳۳

با احترام ، سایت مورد اعتمادی دارید ، ان هم به خاطر بهره گیری از منابع معتبر .
تیپ جالبی دارید. از اینکه مقالات به ایمیل بنده ارسال می شه تشکر می کنم .
اگه بتوانید مثل ساینس دایرکت بر اساس نیاز سنجی مقالات را ارسال نمایید ممنون میشم.

حسین جمالی
۱۴۰۱/۱۲/۱۰ ۱۷:۳۲

چرا این شعرازسوی مذهبیون سروده شده؟؟!! اگر لذت ترک لذت بدانی دگر لذتها را لذت ندانی،
ماموریت انسان در دنیا اگر لذت نیست پس چیست؟
هرآنچه کشف و تولید و کسب و تحصیل میکند برای اینکه رفاه وامکاناتی درست کند که لذت ببرد، آرامش وتعادل وقانون واخلاق و…. هم برای این است که انسان ازرنج رها، آزاد و بری شود تا بستر مناسب برای لذت بردن از روابط و منابع و تولیدات و تحصیلات (آنچه بدست میآورد) وووومی باشد،

آرش
پاسخ به  حسین جمالی
۱۴۰۲/۱۰/۲۰ ۲۲:۱۵

سلام آقای جمالی
بله درسته اساسا انگیزه هر کاری لذت هست، ولی حرفی که دین میزنه اینه که بیا از لذت های زودگذر بگذر تا به لذت های اصلی که برای اون آفریده شدی برس. و اون چیزی جز لقای الهی و فنا فی الله نیست.