انواع مصاحبه

بسیاری از مصاحبه ها یک ویژگی متمایز کننده اولیه دارند، و آن عبارتست از اینکه، در هدف، با یکدیگر فرق دارند.

انواع مصاحبه ها از لحاظ هدف مصاحبه

۱- مصاحبه پذیرش : intake – admission interview

مصاحبه پذیرش به طور کلی دو هدف اصلی دارد:

• ۱- مشخص کردن دلیل مراجعه کردن بیمار به درمانگاه یا بیمارستان مشخص کردن مشکل مراجع(بدین منظور مسئول مصاحبه پذیرش معمولاً باید مشکل مراجع را طبق DSM طبقه بندی یا تشخیص گذاری کند.
• ۲- قضاوت کردن در این مورد که آیا امکانات، تسهیلات و خدمات مؤسسه مورد نظر می تواند نیاز ها و توقعات بیمار را رفع کنند یا خیر.

کارکرد دیگر مصاحبه مقدماتی این است که بیمار را متوجه کارها، هزینه ها، خط مشی ها و روش های درمانگاه می سازد و او را با کارکنان درمانگاه آشنا می کند. این مصاحبه بیشتر جنبه روانشناختی و درمانی دارد و در بسیاری از موارد توسط مددکار اجتماعی روانپزشکی انجام می شود.

۲- مصاحبه شرح حال : case-history interview

این مصاحبه هم جنبه پژوهشی و هم جنبه روانپزشکی دارد. در مصاحبه شرح حال سوابق کامل شخصی و اجتماعی مراجعان اخذ می شود. دراین نوع مصاحبه متخصص به حقایق، تاریخ ها و رویدادها و احساسات بیمار در مورد آن ها علاقه مند است. اصولاً هدف شرح حال گرفتن، تدوین چهارچوب و سابقه بیمار و مشکلش است.

با این که اکثر بیماران خصوصاً بزرگسالان خودشان می تواند سوابق شخصی ـ اجتماعی خویش را بازگو کنند ولی دیگر بزرگسالان مطلع هم می تواند اطلاعات و نظرات ارزشمندی بدهند. همسر، کارفرما، معلم و دوست هم می توانند منابع اطلاعاتی محسوب شوند. البته به دلیل زمان بر بودن مصاحبه های اضافی و مسئله رازداری و اعتماد، معمولاً از این افراد استفاده نمی شود.

شرح حال روانشناختی، در واقع داستان زندگی بیمار به زبان خود او و از دیدگاه اوست.

اهداف مصاحبه شرح حال

• ۱- جمع آوری اطلاعات عینی و واقعی مربوط به زمان بندی تکوین نشانه ها و سابقه روانپزشکی و طبی.
• ۲- بدست آوردن تصویر روشنی از خصوصیات شخصیتی بیمار و از جمله نقاط ضعف و قوت او.

مهم ترین روش اخذ شرح حال روانپزشکی این است که به بیمار مجال داده شود تا شرح حال خود را به زبان خود و به همان ترتیبی که خود مناسب می داند بیان کند.

رئوس شرح حال روانشناختی

۱- مشخصات کلی identifying data
مشخصات کلی فشرده ای از داده های جمعیت شناختی شامل نام، سن، وضعیت تأهل، جنس، شغل، زبان، زمینه قومی و مذهبی و شرایط موجود زندگی بیمار است.

۲- شکایت اصلی chief complaint
در این قسمت عین کلمات بیمار در مورد علت مراجعه یا آورده شدن او ذکر می شود.

۳- تاریخچه بیماری فعلی present illness
الف) شروع
ب) عوامل آشکار ساز
تصویر جامع و زمان بندی رویدادهایی را که به لحظه جاری در زندگی بیمار انجامیده است بدست می دهد. احتمالاً این قسمت از شرح حال، مفیدترین بخش برای تشخیص گذاری است. هر چقدر دقیق تر و مفصل تر باشد احتمال رسیدن بالینگر به تشخیص دقیق بیشتر است.

۴- بیماریهای قبلی: past illnesses
الف) روانپزشکی
ب) جسمی
ج) سابقه مصرف الکل و سایر مواد
از همه بیماران باید در مورد مصرف الکل و سایر مواد سؤال شود و میزان و دفعات مصرف پرسیده شود. توصیه می شود طرح سؤال با فرض مصرف دارو باشد، مثلاً روزی چقدر الکل مصرف می کنید؟ اگر بپرسید آیا الکل مصرف می کنید؟ ممکن است بیمار را در وضعیت دفاعی قرار دهید.

۵- تاریخچه خانوادگی  family history
در این بخش باید مختصری در مورد بیماری روانی بستری شدن و درمان بستگان درجه اول بیمار توضیح داده شود.

۶- تاریخچه شخصی
6-۱ سابقه پیش از تولد و حوالی تولد
6-۲ سابقه اوایل کودکی (هنگام تولد تا ۳سالگی)
کیفیت تعامل مادر – کودک، آموزش آداب توالت رفتن، عادات تغذیه ای، اوایل رشد کودکی، علائم مشکلات رفتاری، شخصیت در زمان کودکی .
6-۳ سابقه اواسط کودکی ( ۳تا ۱۱سالگی)
6-۴ سابقه اواخر کودکی (بلوغ تا نوجوانی)
روابط اجتماعی، تاریخچه تحصیلی، رشد شناختی و حرکتی، مشکلات هیجانی و جسمانی.
۶-۵ بزرگسالی (تاریخچه جنسی – تخیلات و رویاها – ارزش ها)

۳- مصاحبه معاینه وضعیت روانی (mental status examination interview (MSE

این مصاحبه بیشتر جنبه روانپزشکی دارد. معاینه وضعیت روانی اصولاً با هدف سنجش وجود یا عدم وجود مشکلات شناختی، هیجانی یا رفتاری صورت می گیرد. این معاینه بخشی از ارزیابی بالینی است که مجموع مشاهدات و برداشت های معاینه کننده را در مورد یک بیماری روانی به هنگام مصاحبه توصیف می کند. با اینکه شرح حال بیمار ثابت می ماند، وضعیت روانی او ممکن است روز به روز یا ساعت به ساعت تغییر یابد.

اشکال اصلی مصاحبه های وضعیت روانی، عدم پایایی آن ها است چون اجرای آن ها ساخت چندانی ندارد. به همین جهت نیز مصاحبه های ساخت دار معاینه وضعیت روانی ابداع شده اند.

۴- مصاحبه بحران :  crisis interview

روان شناسان بالینی به تدریج در مراکز و محیط های جدیدتری مشغول به کار می شوند، از جمله در درمانگاه های کنار خیابان و خطوط تلفنی ویژه گفتگو با مصرف کنندگان مواد مخدر و گفتگو با پدر و مادرهایی که می ترسند با فرزندان خردسال خویش بد رفتاری کنند یا اشخاصی که احساس تنهایی می کنند. در این گونه موقعیت ها، بسیاری از قواعد معمول مصاحبه یا طبقه بندی های معمول مصاحبه ها رنگ می بازند.

هدف مصاحبه بحران، رسیدگی به مشکلات و رفع فوری آنهاست. هدف این مصاحبه جلوگیری از بروز یک فاجعه و تشویق شخص تلفن کننده به مراجعه به درمانگاه یا ارجاع دادن او است تا یک راه بلند مدت مدت و اساسی برای مشکلش پیدا کند. چنین مصاحبه هایی مستلزم آموزش دیدن، حساسیت و قضاوت اند.

5- مصاحبه تشخیصی: diagnostic interview

روان شناسان بالینی، بیماران را بر اساس ملاک های DSM ارزیابی می کنند. برای شرکت های بیمه و پروتکل های تحقیقاتی یا حتی دعاوی حقوقی باید ارزیابی تشخیصی ارایه دهیم. محققان، مصاحبه های تشخیصی ساخت داری تهیه کرده اند که روانشناسان بالینی در تحقیقات و کار بالینی خود از آنها استفاده می کنند. مصاحبه تشخیصی ساخت دار حاوی یک رشته سؤالات استاندارد و کندوکاوهای بعدی است که زنجیره و ترتیب مشخصی دارند. استفاده از مصاحبه تشخیصی ساخت دار ضمانت می کند که از بیمار یا آزمودنی ها سؤالات مشابهی پرسیده شود. به این ترتیب، احتمال این که دو متخصص بالینی یک بیمار را ارزیابی کنند و به تشخیص واحدی برسند بیشتر است.

6- مصاحبه مشکل ارجاع شده

روانشناسان بالینی گاهی اوقات مشاور تشخیصی پزشکان، روانپزشکان، دادگاه ها، مدارس، کارفرماها، مراکز خدمات اجتماعی و سایر مؤسسات می شوند. در این مواقع، مراجع را به آنها ارجاع می دهند تا به سؤالی مثل آیا آقای پی صلاحیت حضور در دادگاه را دارد؟ آیا جیمی جی عقب ماندگی ذهنی دارد؟ آیا فلان شکل حضانت کودک به نفع فرزند آقا و خانم الف است؟ جواب بدهند.
در چنین شرایطی، هدف اصلی مصاحبه، پاسخگویی به سؤال ارجاع شده است. به همین دلیل، سؤال ارجاع شده باید روشن باشد.

7– مصاحبه آماده سازی

این نوع مصاحبه ها به منظور آشنا ساختن فرد با نحوه سنجش، درمان یا روش های تحقیق است. مصاحبه های آشنا سازی حداقل دو فایده دارد :

• ۱- مراجع را به پرسشگری و اظهار نظر ترغیب می کنند، سوء تفاهم هایی را که می توانند به روند درمان آسیب برسانند، از بین می برند.
• ۲- مصاحبه های آماده سازی به مراجعان می فهمانند، موقع سنجش و درمان چه اتفاقاتی رخ خواهد داد و آنها چه نقشی خواهند داشت.

8- مصاحبه پایانی و گزارشی

نوع دیگری از مصاحبۀ آماده سازی، هنگام قطع رابطه بالینی اجرا می شود. مثلاً مراجع پس از پشت سرگذاردن یک رشته جلسات سنجش در قالب مصاحبه، آزمون و مشاهده گسترده دوست دارد بداند دکتر چه چیزی فهمیده است. نگرانی ها وقتی شدید می شود که سنجش گر نقش مشاور مدرسه یا دادگاه را بازی می کند. مصاحبه پایانی می تواند اضطراب مراجع درباره نتیجه سنجش را کم کند. سنجشگر در این مصاحبه، روش های انتقال اطلاعات خصوصی و محرمانه و نکات امنیتی آن را توضیح می دهد و نتایج سنجش را برای مراجع خلاصه بندی و تفسیر می کند.

مصاحبه های بالینی پس از تحقیق بالینی، گزارش نامیده می شوند. در این مصاحبه ها طرحی را که شخص در آن شرکت کرده و روش های مورد استفاده در آن توضیح داده می شود. مصاحبه های گزارشی به نفع محقق هم هستند چون ذهنیت شرکت کنندگان در مورد تحقیق و تأثیر گذاری یا بی تأثیر بودن عوامل خارج از کنترل آزمایشگر بر رفتار شرکت کنندگان در تحقیق را روشن می کنند.

مصاحبه های پایانی در پایان روان درمانی هم انجام می شوند. در پایان یک درمان موفقیت آمیز، ابهامات باید رفع شوند و پاره ای کارها انجام شود؛ از جمله تقدیر و سپاسگزاری، یاد آوری در مورد نحوه رسیدگی به مشکلات آتی، نحوه پیگیری های بعدی و اطمینان خاطر دادن به مراجعان بابت این که می توانند بعداً مشکلاتشان را به تنهایی حل کنند. مصاحبه های پایانی راه را برای انتقال راحت و مفید از درمان به شرایط بعد از درمان هموار می کنند.

منابع :

• ۱- روانشناسی بالینی فیرس-تیموتی / مهرداد فیروزبخت / فصل ششم
• ۲- مقدمه ای بر روانشناسی بالینی کرامر – برنستاین / مهرداد فیروزبخت / فصل چهارم